چگونه می‌توان با آمار دروغ گفت!؟


 

آمار هرگز دروغ نمی گوید ولی می توان در قالب زبان آمار دروغ گفت. البته به كسانی كه آمار را به خوبی نمی شناسند. تغییر تعاریف‌، تغییر شاخص مناسب‌، ناقص بیان كردن واقعیات‌، انشای بیان نتایج و ... همه و همه كارهایی است كه برای دروغ گفتن با آمار از آنها استفاده می شود. با این روش ها حتی لازم نیست در داده های خام تغییری ایجاد شود. در ادامه چند مثال برای روشن شدن مطلب آورده شده است:

1_ دو مدرسه سال ها است كه در مسابقات علمی با هم رقابت دارند. امسال نیز 300 دانشجوی مدرسه‌ی "الف" با 100 دانشجوی مدرسه‌ی "ب" رقابت كرده اند و در سطح شهرستان برای اعزام به مسابقات استانی‌، 3 نفر از مدرسه‌ی "الف" و 2 نفر از مدرسه‌ی "ب" و 5 نفر از سایر مدارس انتخاب شده اند. مدیر مدرسه‌ی "الف" ابتدا با این آمار رو به رو شد كه 1% از دانش آموزان این مدرسه قبول شده اند. در حالی كه 2% از دانش آموزان مدرسه‌ی "ب" در جمع قبول شدگان حضور دارند. او برای آنكه نتیجه ی كارش مطلوب تر به نظر برسد. جامعه‌ی هدف را تغییر داد و عنوان نمود كه در جمع قبول شدگان 30 درصد از مدرسه‌ی "الف" و در مقابل ‌، 20 درصد از مدرسه‌ی "ب" حضور دارند. به نظر شما كدام تحلیل درست است؟

2_ دو كشور همسایه به دلیل كشمكش های سیاسی و ... همواره می خواهند اعلام كنند كه فساد در كشور همسایه شان بیشتر است. كشور "الف" 400 میلیون جمعیت و 4 میلیون معتاد دارد و كشور "ب" 100 میلیون جمعیت و 2 میلیون معتاد دارد. كشور "الف" اعلام می كند كه در این كشور 1% و در كشور همسایه 2% معتاد وجود دارد. پس درصد معتادین در كشور همسایه دو برابر است. در مقابل كشور "ب" اعلام می كند كه تعداد معتادین در همسایه اش دو برابر معتادین آن كشور است. ظاهراً هر دو درست می گویند. حق با كدامیك است؟

3_ پلیس یك كشور دو سال پیش اعلام كرد كه 10هزار مجرم را دستگیر كرده است. سال گذشته وقتی این رقم به 12 هزار رسید اعلام كرد: توان مقابله ی پلیس با اشرار 20% افزایش یافته است. امسال وقتی مشخص شد كه 8 هزار نفر به دلیل ارتكاب به جرایم مختلف دستگیر شده اند ، پلیس این كشور اعلام كرد كه میزان جرم و جنایت 33 در صد كاهش یافته است.

4_ یك تست روانشناسی به گونه ای است كه عدد تخصیص یافته به حالت تعادل صفر است و هر چه فرد به محرك ها حساسیت زیاد از حد داشته باشد با اعداد مثبت و حساسیت كم با اعداد منفی نشان داده می شود. یافته های آزمایش از 12 نفر كارمند یك بانك به صورت 5 و 4 و 3- و 2 و 1 و 6- و 10 و 8 و 7- و 4- و 6- و 4- بوده است. مدیر اعلام می كند كه كارمندانش به طور متوسط در حالت تعادل روانی قرار دارند زیرا میاگین این 12 مقدار ، صفر شده است.

5_ هر 5 سال یك بار در شهری سرشماری و آمارگیری صورت گرفته است. داده های زیر در 5 سرشماری كه تاكنون انجام شده است ؛ به دست آمده است.

سرشماری .... جمعیت ... تعداد مدارس ..... تعداد جرایم

1......50000 ...... 50 ........500

2......65000 ..........65 ........ 650

3........75000 ..... 75 ....... 750

4 ........ 87000 ...... 87 ...... 870

5 ........ 100000 ...... 100 ....... 1000

انجمن شهر رابطه ی (تعداد مدارس)10=تعداد جرایم را بین دو متغیر می یابد و نتیجه می گیرد كه هر مدرسه كه ساخته می شود ؛ میزان جرم و جنایت 10 برابر می شود. پس بهتر است كه مدرسه نسازیم.

6_ در یك كارگاه صنعتی 10 كارگر كار می كردند و هر كدام در ماه 500 دلار در ماه دریافت می نمودند. مدیر كارگاه با توسعه ی كارگاهش‌، تعداد كارگران را به 15 نفر افزایش داد. ولی حقوق هر كارگر را 20% كاهش داده و به 400 دلار رساند. مدیر این كارگاه در یك سخنرانی اعلام كرد كه قبلا میزان پرداخت حقوق كارگران 5000 دلار و هم اكنون 6000 دلار است. یعنی نسبت به سابق 20% افزایش در حقوق كارگران مشاهده می شود.

7_ یك مركز تحقیقاتی تعداد یافته ها و اكتشافات ثبت شده ی خود را در 7 سال گذشته به این شكل ثبت كرده است:

سال........... تعداد یافته های سال

1........10

2.......8

3.....7

4.......7

5......4

6.....3

7.....1

روند نزولی این جدول ، مدیران این مركز را به وحشت انداخت زیرا در این صورت نمی توانستند برای سال آینده بودجه ی كافی دریافت كنند و حتی ممكن بود موسسه تعطیل شود. آنها متغیر های جدول را كمی تغییر دادند.

سال.... كل تعداد یافته ها

1 ... 10

2 ... 18

3.... 25

4....32

5.....36

6.....39

7....40

روند صعودی شد!

مثال های فوق ساختار ساده ای دارند. اگر ساختار مساله كمی پیچیده تر شود سخت تر می توان دروغ را یافت!!!!!!

آمار را جدی بگیریم و ساده انگارانه به آن ننگریم.

 


با تشکر از : نویسنده مقاله ، امید صدرزاده خوئی